How remembering changes what we remember
When we revisit a conversation years later, we may feel that we remember it just as we did shortly after it ended. We remember specific words, our own reactions, and the emotions we felt. Yet we rarely consider whether what we learned afterward has influenced our memories. The act of remembering itself can also make it easier or harder to recall the same information later.
That does not mean memory is fictional. Memories are not faithful records of the past. They are shaped by several different processes, each of which works differently. Not every act of remembering changes the content of a memory. Changes in what we can later retrieve do not necessarily mean that the original memory itself has changed.
Remembering is not replaying
When we recall a past event, we do not reconstruct all its details with equal accuracy. Our memories depend, among other things, on what we still remember, how we interpret the event today, and what we have learned since. A classic example is the effect of questions asked after an event.
In a study by Elizabeth Loftus and John Palmer, participants watched films of car accidents and then answered questions about what had happened. The wording of the questions influenced their estimates of the vehicles’ speed. In a second experiment, participants who were asked a question using a stronger verb to describe the collision were more likely to report seeing broken glass a week later, even though there was none in the film.1
This finding suggests that information acquired after an event can influence how we remember it later. However, it does not establish exactly what changed. It remains unclear whether the memory itself changed or whether participants incorporated the later suggestion when answering the question.
Exposure to misinformation does not always impair memory. In two experiments, Adam Putnam, Victor Sungkhasettee, and Henry Roediger found that participants who noticed and remembered discrepancies between the original material and later misinformation were sometimes better at recognizing the original details. This suggests that noticing differences between the original and later information can, under certain conditions, help people recognize the original material.2
The reconstructive nature of memory does not mean that every new piece of information replaces what came before. To better understand how remembering itself influences later memory, it is worth examining another phenomenon: situations in which retrieving some information makes other information harder to recall.
When remembering makes other information harder to access
Imagine that you first recall some information and then try to retrieve the rest. Practicing retrieval of part of a set of information can make it harder to recall other information later. In cognitive psychology, this phenomenon is known as retrieval-induced forgetting.
Michael Anderson, Robert Bjork, and Elizabeth Bjork studied this phenomenon using lists of words grouped into categories. Participants learned the words and then practiced recalling only some of the items from selected categories. In a later test, they recalled the remaining words from those categories less successfully than similar words from categories they had not practiced. The effect persisted even after the researchers controlled for the influence of earlier responses on later recall. However, it did not affect all words to the same extent. It was more pronounced for high-frequency words, while the effect was small or absent for less common words.3
What causes this phenomenon? One of the main explanations invokes active inhibition. According to this hypothesis, retrieving one piece of information can make other competing information in memory harder to access. This is not the only possible interpretation, however. A 2014 meta-analysis by Kou Murayama and colleagues largely supported the inhibition hypothesis but also identified findings that were harder to reconcile with this mechanism. The conclusions depended, among other things, on how the effect was measured. Inhibition therefore remains an important explanation, but it is not the only possible mechanism.4
It is worth distinguishing between storing information and being able to retrieve it. Difficulty recalling a related word after practicing the retrieval of other information does not mean that the word has been erased from memory. Experiments demonstrate impaired recall under certain conditions, not the irreversible loss of information.
Findings from experiments using word lists cannot be directly generalized to personal memories. Such lists make it possible to control competition between pieces of information. They do not, however, capture the complexity of autobiographical memories, their emotional significance, or later changes in how events are interpreted.
Can retrieval change the memory itself?
Retrieval-induced forgetting primarily concerns difficulty recalling particular information. Research on memory reconsolidation asks a different question: after a consolidated memory is reactivated, can it become susceptible to modification and then stabilize again?
Animal studies indicate that reactivating a consolidated memory can, under certain conditions, temporarily increase its susceptibility to disruption or updating. Studies involving humans also suggest that reactivation can lead to memory modifications. However, it can be difficult to determine whether the observed changes actually result from reconsolidation or from other cognitive processes.5
Simply remembering an event does not necessarily trigger this process. The conditions under which a memory is reactivated may matter, as may the introduction of information that conflicts with prior expectations. Similar changes in later recall can also result from other learning processes. Reviews of the research describe findings consistent with the reconsolidation hypothesis, alongside difficulties replicating some effects and alternative explanations. Reconsolidation therefore remains a possible explanation for some memory changes, but not all observed effects in humans can be definitively attributed to it.56
These two phenomena are worth distinguishing. Reconsolidation concerns whether reactivation can make a consolidated memory susceptible to modification. Retrieval-induced forgetting, by contrast, describes situations in which recalling some information makes it harder to access other related information later. Both areas of research suggest that memory is dynamic, but they concern different processes.
What can we say about personal memory?
These distinctions also matter when we examine our own memories. We may remember the course of an old conversation well while interpreting the other person’s intentions differently over time. We may also forget certain details and still be convinced that we remember the entire event accurately. Yet not every such change means that the original memory has been modified through reconsolidation. Our interpretation of an event may change, our access to specific information may change, or the way we connect past experiences with later knowledge may change. Models of autobiographical memory describe memories as constructions shaped by the interaction between knowledge of our own past and our current goals and retrieval cues.7
Confidence that we remember something accurately does not guarantee that our memory matches what actually happened. In a study by Craig Barclay and Henry Wellman, participants recorded everyday events over four months, and their memory was tested five times over the following years. Over time, their accuracy in dating and ordering events declined. Recognition of previously recorded events remained high, but after delays of one to three months, participants were more likely to recognize events that had never happened as their own memories. Their confidence in their answers remained high despite these errors. This finding comes from a specific study and does not establish that confidence and accuracy always diverge across all types of autobiographical memory.8
The reconstructive nature of memory does not mean that memories are generally inaccurate. Memory’s susceptibility to various influences does not make every account of the past unreliable. What we can later retrieve depends, among other things, on how we retrieve information and on what has happened between successive attempts to remember. It is therefore worth distinguishing between what we remember and how we interpret the past today. These two elements, however, cannot always be clearly separated.
Wracając po latach do pewnej rozmowy, możemy mieć wrażenie, że pamiętamy ją tak samo jak zaraz po jej zakończeniu. Pamiętamy konkretne słowa, własną reakcję i towarzyszące emocje. Rzadko jednak zastanawiamy się, czy na nasze wspomnienia wpłynęło to, czego dowiedzieliśmy się później. Co więcej, samo przypominanie może ułatwiać lub utrudniać późniejsze przywoływanie tych samych informacji.
Pamięć nie jest jednak fikcją. Wspomnienia nie są wiernym zapisem przeszłości. Wpływa na nie kilka różnych procesów, z których każdy działa inaczej. Nie każde przypomnienie zmienia treść wspomnienia. Zmiany w tym, co udaje nam się później odtworzyć, nie muszą oznaczać, że zmieniła się jego pierwotna treść.
Przypominanie nie jest odtwarzaniem
Przypominając sobie dawne wydarzenie, nie odtwarzamy wszystkich jego szczegółów równie dokładnie. Nasze wspomnienia zależą między innymi od tego, co wciąż pamiętamy, jak dziś interpretujemy dane wydarzenie i czego dowiedzieliśmy się później. Klasycznym przykładem jest wpływ pytań zadawanych po zdarzeniu.
W badaniu Elizabeth Loftus i Johna Palmera uczestnicy oglądali nagrania wypadków samochodowych, a następnie odpowiadali na pytania dotyczące ich przebiegu. Sformułowanie pytania wpływało na szacowaną prędkość pojazdów. W drugim eksperymencie uczestnicy, którym zadano pytanie z mocniejszym określeniem zderzenia, tydzień później częściej twierdzili, że widzieli rozbite szkło, choć na nagraniu go nie było. 1
Wynik ten sugeruje, że informacje poznane po wydarzeniu mogą wpływać na to, jak je później pamiętamy. Nie wyjaśnia jednak jednoznacznie, co dokładnie się zmieniło. Nie wiadomo, czy zmieniło się samo wspomnienie, czy uczestnicy uwzględnili późniejszą sugestię, odpowiadając na pytanie.
Kontakt z błędną informacją nie zawsze musi pogarszać pamięć. W dwóch eksperymentach Adam Putnam, Victor Sungkhasettee i Henry Roediger wykazali, że uczestnicy, którzy zapamiętali rozbieżności między pierwotnym materiałem a późniejszą dezinformacją, w określonych warunkach lepiej rozpoznawali oryginalne szczegóły. 2 Sugeruje to, że zauważenie różnic między pierwotną a późniejszą informacją może niekiedy pomagać w rozpoznawaniu oryginalnego materiału.
Rekonstrukcyjny charakter pamięci nie oznacza, że każda nowa informacja zastępuje wcześniejszą. Aby lepiej zrozumieć, jak samo przypominanie wpływa na późniejszą pamięć, warto przyjrzeć się innemu zjawisku: sytuacji, w której wydobywanie jednych informacji utrudnia przypominanie sobie innych.
Kiedy przypominanie utrudnia dostęp do innych informacji
Wyobraź sobie, że najpierw przypominasz sobie część informacji, a chwilę później próbujesz odtworzyć pozostałe. Ćwiczenie wydobywania części materiału z pamięci może utrudniać późniejsze przypominanie sobie innych informacji. W psychologii poznawczej zjawisko to nazywa się zapominaniem indukowanym wydobywaniem (retrieval-induced forgetting).
Michael Anderson, Robert Bjork i Elizabeth Bjork badali to zjawisko, wykorzystując listy słów pogrupowanych w kategorie. Uczestnicy uczyli się słów, a następnie ćwiczyli przypominanie sobie tylko części haseł z wybranych kategorii. W późniejszym teście gorzej przypominali sobie pozostałe słowa z tych kategorii niż podobne słowa z kategorii, których wcześniej nie ćwiczyli. Efekt utrzymywał się również po uwzględnieniu wpływu wcześniejszych odpowiedzi na późniejsze przypominanie. Nie dotyczył jednak wszystkich słów w takim samym stopniu. Był wyraźniejszy w przypadku słów częściej występujących, a dla rzadszych był niewielki lub nie występował wcale.3
Skąd bierze się to zjawisko? Jedno z głównych wyjaśnień odwołuje się do aktywnego hamowania. Zgodnie z tą hipotezą wydobywanie jednej informacji może utrudniać dostęp do innych, konkurujących z nią w pamięci. Nie jest to jednak jedyna możliwa interpretacja. Metaanaliza z 2014 roku, przeprowadzona przez Kou Murayamę i współautorów, w dużej mierze wspierała hipotezę hamowania, ale ujawniła też wyniki trudniejsze do pogodzenia z tym mechanizmem. Wnioski zależały między innymi od sposobu pomiaru efektu. 4 Hamowanie pozostaje więc ważnym wyjaśnieniem, ale nie jedynym możliwym mechanizmem.
Warto przy tym odróżnić przechowywanie informacji od możliwości jej przywołania. Trudność z przypomnieniem sobie powiązanego słowa po ćwiczeniu innych informacji nie oznacza, że zostało ono usunięte z pamięci. Eksperymenty wykazują pogorszenie przypominania w określonych warunkach, a nie nieodwracalną utratę informacji.
Wyników eksperymentów z listami słów nie można bezpośrednio odnosić do wspomnień osobistych. Takie listy pozwalają kontrolować konkurencję między informacjami. Nie oddają jednak złożoności wspomnień autobiograficznych, ich znaczenia emocjonalnego ani późniejszych zmian w interpretacji wydarzeń.
Czy wydobywanie może zmienić samo wspomnienie?
Zapominanie indukowane wydobywaniem dotyczy przede wszystkim trudności z przypomnieniem sobie określonej informacji. Badania nad rekonsolidacją pamięci (memory reconsolidation) stawiają inne pytanie. Czy po reaktywacji utrwalone wspomnienie może stać się podatne na modyfikację, a następnie ponownie się ustabilizować?
Badania na zwierzętach wskazują, że reaktywacja utrwalonego wspomnienia może w określonych warunkach czasowo zwiększać jego podatność na zakłócenia lub aktualizację. Badania z udziałem ludzi również sugerują, że reaktywacja może prowadzić do modyfikacji wspomnień. Trudno jednak stwierdzić, czy zaobserwowane zmiany rzeczywiście wynikają z rekonsolidacji, czy z innych procesów poznawczych. 5
Samo przypomnienie sobie wydarzenia nie musi uruchamiać tego procesu. Znaczenie mogą mieć warunki reaktywacji oraz pojawienie się informacji niezgodnej z wcześniejszymi oczekiwaniami. Podobne zmiany w późniejszym przypominaniu mogą wynikać również z innych procesów uczenia się. Przeglądy badań wskazują zarówno na wyniki zgodne z hipotezą rekonsolidacji, jak i na trudności z ich powtarzaniem oraz alternatywne wyjaśnienia. 56 Rekonsolidacja pozostaje więc możliwym wyjaśnieniem niektórych zmian pamięci, ale nie można jednoznacznie przypisać jej wszystkich obserwowanych efektów u ludzi.
Warto odróżnić te dwa zjawiska. Rekonsolidacja dotyczy tego, czy reaktywacja może uczynić utrwalone wspomnienie podatnym na modyfikację. Zapominanie indukowane wydobywaniem opisuje natomiast sytuację, w której przypominanie sobie jednych informacji utrudnia późniejszy dostęp do innych, powiązanych z nimi informacji. Oba obszary badań wskazują, że pamięć jest dynamiczna, ale dotyczą różnych procesów.
Co możemy powiedzieć o pamięci osobistej?
Te rozróżnienia mają znaczenie również wtedy, gdy przyglądamy się własnym wspomnieniom. Możemy dobrze pamiętać przebieg dawnej rozmowy, a z czasem inaczej interpretować intencje rozmówcy. Możemy też zapomnieć niektóre szczegóły, a mimo to być przekonani, że pamiętamy całe wydarzenie dokładnie. Nie każda taka zmiana oznacza jednak, że pierwotne wspomnienie uległo modyfikacji w procesie rekonsolidacji. Zmienić może się interpretacja wydarzenia, dostęp do konkretnych informacji albo sposób, w jaki łączymy dawne doświadczenia z późniejszą wiedzą. Modele pamięci autobiograficznej opisują wspomnienia jako konstrukcje powstające z połączenia wiedzy o własnej przeszłości z aktualnymi celami i wskazówkami ułatwiającymi przypominanie. 7
Pewność, że pamiętamy coś dokładnie, nie gwarantuje, że nasze wspomnienie jest zgodne z przebiegiem wydarzeń. W badaniu Craiga Barclaya i Henry’ego Wellmana uczestnicy przez cztery miesiące zapisywali codzienne wydarzenia, a później wielokrotnie sprawdzano ich pamięć. Z czasem pogarszała się dokładność datowania i porządkowania wydarzeń. Rozpoznawanie wcześniej zapisanych zdarzeń pozostawało jednak na wysokim poziomie. Uczestnicy coraz częściej uznawali też wydarzenia, które się nie wydarzyły, za własne wspomnienia. Ich pewność co do odpowiedzi pozostawała wysoka mimo tych błędów. 8 To wynik konkretnego badania, który nie przesądza, że pewność i dokładność zawsze się rozchodzą we wszystkich rodzajach wspomnień autobiograficznych.
Rekonstrukcyjny charakter pamięci nie oznacza jednak, że wspomnienia są na ogół niedokładne. Podatność pamięci na różne wpływy nie sprawia, że każda relacja o przeszłości jest niewiarygodna. Pamięć nie jest niezmiennym zapisem. To, co możemy później odtworzyć, zależy między innymi od sposobu wydobywania informacji i od tego, co wydarzyło się między kolejnymi próbami przypominania. Dlatego warto odróżniać to, co pamiętamy, od tego, jak dziś interpretujemy przeszłość. Nie zawsze da się jednak jednoznacznie rozdzielić te dwa elementy.
References
- Anderson, M. C., Bjork, R. A., & Bjork, E. L. (1994). Remembering can cause forgetting: Retrieval dynamics in long-term memory. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 20(5), 1063–1087. DOI: 10.1037/0278-7393.20.5.1063
- Barclay, C. R., & Wellman, H. M. (1986). Accuracies and inaccuracies in autobiographical memories. Journal of Memory and Language, 25(1), 93–103. DOI: 10.1016/0749-596X(86)90023-9
- Conway, M. A., & Pleydell-Pearce, C. W. (2000). The construction of autobiographical memories in the self-memory system. Psychological Review, 107(2), 261–288. DOI: 10.1037/0033-295X.107.2.261
- Elsey, J. W. B., Van Ast, V. A., & Kindt, M. (2018). Human memory reconsolidation: A guiding framework and critical review of the evidence. Psychological Bulletin, 144(8), 797–848. DOI: 10.1037/bul0000152
- Jardine, K. H., Huff, A. E., Wideman, C. E., McGraw, S. D., & Winters, B. D. (2022). The evidence for and against reactivation-induced memory updating in humans and nonhuman animals. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 136, Article 104598. DOI: 10.1016/j.neubiorev.2022.104598
- Loftus, E. F., & Palmer, J. C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13(5), 585–589. DOI: 10.1016/S0022-5371(74)80011-3
- Murayama, K., Miyatsu, T., Buchli, D., & Storm, B. C. (2014). Forgetting as a consequence of retrieval: A meta-analytic review of retrieval-induced forgetting. Psychological Bulletin, 140(5), 1383–1409. DOI: 10.1037/a0037505
- Putnam, A. L., Sungkhasettee, V. W., & Roediger, H. L., III. (2017). When misinformation improves memory: The effects of recollecting change. Psychological Science, 28(1), 36–46. DOI: 10.1177/0956797616672268